NGUYỄN TẤT NHIÊN
Đinh Quang Anh Thái
2017-12-20
2017-12-20
Chân dung nhà thơ
Nguyễn Tất Nhiên
Courtesy of kontumquetoi.com
(Cuối tháng 12, 2017)
---
Sài Gòn năm 1976, khu
vực chung quanh bùng binh chợ Bến Thành là một trong những nơi tập trung đông
đảo dân bán chợ trời.
Người ta bán không
thiếu thứ gì: hàng quán thức ăn, thuốc Tây, quần áo cũ, cá thịt ướp sẵn từng
nồi, sách báo “đồi trụy”, “nhạc vàng”…và cả súng.
Nguyễn Tất Nhiên thường
leo xe lửa từ Biên Hòa và xuống ga Sài Gòn vào giờ trưa. Chúng tôi gặp nhau ở
đó, bữa đói bữa no ở đó và nhận ra nhau rõ hơn cũng ở đó.
***
Chúng tôi quen nhau
năm 1973, trong đêm sinh hoạt do Phong Trào Du Ca tổ chức tại hội trường quân
đội trên đường Trần Quốc Toản, Sài Gòn, để tưởng niệm Giang Châu, huynh trưởng
của Phong Trào vừa qua đời vì bạo bệnh.
Buổi sinh hoạt sắp bắt
đầu, tôi đang đứng xớ rớ thì Chủ Tịch Phong Trào, nhà báo Đỗ Ngọc Yến, giới
thiệu tôi với một chàng cao lêu nghêu, “mặt vác lên trời”: Nguyễn Tất Nhiên.
“Nghe đại danh, hôm
nay mới hân hạnh gặp mặt”, tôi nói thế. Nhiên nhếch mép, nụ cười “kẻ cả” lắm.
Thấy cử chỉ đó của Nhiên, anh Yến chỉ nhỏ nhẹ, đêm nay Thái sẽ giới thiệu Nhiên
lên đọc thơ nhé.
Hai đứa tôi quen nhau
như thế đó.
***
Nhiên kiêu lắm.Nhiều
khi đến “ngông cuồng”.
Nhiều đêm, Nhiên ngủ
lại nhà tôi, chàng “ngôn” rằng, 20 tuổi sẽ đoạt giải Nobel Văn Chương.
Hiểu được.
Vì mới 16 tuổi, Nhiên
đã lừng danh với những bài thơ do “phù thủy âm nhạc” Phạm Duy phổ thành ca
khúc. Điều đáng tiếc là Nhiên chưa hề đọc một tác phẩm nào đoạt giải Nobel. Tôi
mua tặng bạn hai cuốn: Câu Chuyện Giòng Sông của Hermann Hesse và Lời Dâng của
Rabindranath Tagore.
Nhiên thông minh lắm.
Chàng nhận ra ngay và buông một câu chen tiếng “Đan Mạch”: “Đ.M, họ viết hay
thiệt”. Từ đó, không thấy Nhiên nhắc lại mộng Nobel Văn Chương nữa.
***
Nhiên hiền, ít nói,
khi cười, mặt hếch cao, nhe hàm răng lởm chởm.
Không biết nói Nhiên
mang “lời nguyền truyền kiếp” là mê con gái Bắc có đúng không? Vì trong thơ và trong
đời thường, con gái Bắc làm khổ Nhiên lắm:
“Em nhớ giữ tánh tình
con gái bắc
Nhớ điêu ngoa nhưng giả bộ ngoan hiền
Nhớ khiêm nhường nhưng thâm ý khoe khoang
Nhớ duyên dáng ngây thơ mà xảo quyệt.”
Nhớ điêu ngoa nhưng giả bộ ngoan hiền
Nhớ khiêm nhường nhưng thâm ý khoe khoang
Nhớ duyên dáng ngây thơ mà xảo quyệt.”
Trong đám bạn chung
thời sau 1975, H. tóc dài, giọng Bắc nhẹ “như thơ”. H. đã có bạn trai, Nhiên
biết, nhưng vẫn công khai nói, “tớ chết đi được mỗi khi nghe H. buột miệng hai
tiếng ‘Trời ơi’”. Và Nhiên cứ lặng lẽ với chính cái bóng đối với cuộc tình “con
gái Bắc” này.
Lần đầu Nhiên gặp H.,
nụ cười “chết khiếp” của Nhiên đã đẩy H. ra xa. Hôm đó, cả bọn rủ nhau đi ăn
cơm thịt kho hột vịt. Đang ăn, Nhiên ngẩng mặt rú lên cười, hai hàm răng bệt
lòng đỏ trứng. “Trời ạ”, có Thánh mới chịu nổi. Nhưng đó là Nhiên, cho tới tận
ngày bỏ lại mọi muộn phiền sau lưng ra đi vĩnh viễn, vẫn nụ cười đó, vẫn hàm
răng đó.
Thân nhau, tôi có cảm
tưởng Nhiên không sống ở cõi này. Nhiều lần, đang nói chuyện, Nhiên chợt trôi
vào im lặng. Và nhiều lần, Nhiên nói, chắc có ngày tui tự tử quá ông ơi! Nghe
lần đầu, còn lo lắng cho Nhiên, nhưng nghe mãi thì biết, bạn mình nói thế để xả
một nỗi đau, mối sầu nào trong lòng mà thôi.
Nhiên nghèo, có sao
sống vậy, quần ống thấp ống cao, đi chơi với nhau, bạn rủ gì ăn nấy, không đủ
tiền thì nhịn.
Một buổi chiều đi
ngang một quán cóc ở đường Lê Thánh Tôn, thấy Nhiên ngồi một mình, trước mặt là
ly cà phê đã cạn đến giọt chót. Thấy tôi, Nhiên bảo, có tiền trả giùm ly cà
phê; ngồi từ sáng đến giờ không đủ tiền trả, chủ quán nhắc khéo nhiều lần mà
chịu, cứ phải ngồi lỳ thôi.
Thương Nhiên ở cái
tính đó.
***
Tết 1976, cái đói hành
hạ. Đói đến độ có lần đi ngang hàng phở, phải quay mặt đi, vậy mà nước bọt cứ
tứa ra, đau quặn cả ruột. Đói, cả cái chuông cái mõ trên bàn thờ Phật, tôi cũng
đem ra bán ở chợ trời.
Nhiên biết gia đình
tôi đói; và Nhiên cũng đói.
Một hôm, đang đứng bán
thuốc Tây ở sân ga Sài Gòn, thấy Nhiên dắt cái xe đạp cũ kỹ, tài sản duy nhất
của chàng, lững thững đi tới. Yên ghế ngồi phía sau là một bọc ni lông. Nhiên
bảo, ông già vừa mua cho cái quần, tui đưa ông bán nhé, bọn mình ăn bữa … thịt
chó.
Nhìn thằng bạn chiếc
quần cũ mèm ống bên trái “chửi bố” ống bên phải, thương bạn, xúc động vì tấm
lòng của bạn, tôi không biết nên cười hay nên khóc.
Bữa thịt chó hôm đó,
ăn xong vẫn còn thòm thèm. Cái quần mới của Nhiên quy thành tiền, nếu gọi thêm
một xị đế và món rựa mận khoái khẩu thì không đủ trả.
Sau bữa thịt chó cuối
năm đó, tôi bị bắt, không biết Nhiên ra sao.
***
Ra khỏi tù năm 84,
nghe bạn bè nói Nhiên đi Pháp rồi.
Nhiên đi là phải. Chế
độ đang cai trị đất nước này coi dân như kẻ thù, ai đi được cũng phải đi thôi.
Nhớ có đêm lang thang với Nhiên trên đường Duy Tân, phố vắng dần, chỉ có từng
toán công an võ trang đi tuần tra, Nhiên đọc cho nghe hai câu thơ:
“Chúa Phật còn lui
chân trước gông cùm chế độ
Huống hồ chút thanh
danh Nguyễn Tất Nhiên thống khổ.”
Đây không phải lần đầu
Nhiên làm thơ với khẩu khí như thế. Trong bài “Hai Năm Tình Lận Đận”, Nhiên
viết:
“Em bây giờ có
lẽ
toan tính chuyện lọc lừa
anh bây giờ có lẽ
xin làm người tình thua
chuông nhà thờ đổ chậm
toan tính chuyện lọc lừa
anh bây giờ có lẽ
xin làm người tình thua
chuông nhà thờ đổ chậm
tượng Chúa gầy hơn
xưa
Chúa bây giờ có lẽ
xuống trần gian trong mưa
Chúa bây giờ có lẽ
xuống trần gian trong mưa
(dù sao thì Chúa
cũng
một thời làm trai tơ
dù sao thì Chúa cũng
là đàn ông... dại khờ)”
một thời làm trai tơ
dù sao thì Chúa cũng
là đàn ông... dại khờ)”
Nhiên bảo tôi, đúng ra
Nhiên muốn viết “Chúa có gầy hơn ta chăng mà đòi khoe xương sườn trên Thánh Giá”
nhưng lại thôi, vì ngại làm phật lòng người theo đạo.
***
Gặp lại nhau tại
California năm 1985. Nhiên từ Pháp đã qua Mỹ vài năm trước đó, còn tôi vừa từ
trại tỵ nạn chân ướt chân ráo đến sau.
Thăm Nhiên tại căn nhà
trọ ở Quận Cam, bạn mình gầy hơn, nói chuyện có lúc như đang trôi vào cơn mê
sảng. Nhiên nói đi nói lại nhiều lần, ông đuổi bà bán hàng rong giùm tôi, mới
sáng bảnh mắt mà bả rao hàng ồn quá.
Tôi hoảng! Nhiên
“hỏng” rồi.
Nhưng rồi Nhiên cũng
trở lại Nhiên của khổ đau dai dẳng. Nhiên đọc tôi nghe đoạn thơ:
“đời chia muôn nhánh
khổ
anh tận gốc gian nan
cửa chùa tuy rộng mở
tà đạo khó nương thân
anh đành xưng quỉ sứ
lãnh đủ ngọn dao trần!
qua giáo đường kiếm Chúa
xin được làm chiên ngoan
Chúa cười rung thánh giá
bảo: đầu ngươi có sừng !”
anh tận gốc gian nan
cửa chùa tuy rộng mở
tà đạo khó nương thân
anh đành xưng quỉ sứ
lãnh đủ ngọn dao trần!
qua giáo đường kiếm Chúa
xin được làm chiên ngoan
Chúa cười rung thánh giá
bảo: đầu ngươi có sừng !”
***
Nhiên hiền, nhưng lúc
sửng cồ, cũng ác miệng lắm.
Một hôm trong buổi họp
mặt tại nhà Nhà văn Nhật Tiến ở đường King, thành phố Santa Ana, Nhiên kể tôi
nghe vụ lời qua tiếng lại giữa Nhiên và nhà văn Mai Thảo liên quan đến thơ văn.
Nhiên hỏi anh Mai Thảo, “nếu anh viết về thảm kịch của các cô gái vượt biên bị
hải tặc hiếp, anh có đặt tựa bài là ‘Mười Đêm Ngà Ngọc Không?’”
Nhiên không nói, nhưng
tôi đoán, anh Mai Thảo chắc không giận Nhiên.Vì anh luôn chủ trương chữ nghĩa
không thể dùng để cãi cọ, chửi mắng nhau.
Một lần khác, khi
Nhiên nói sẽ viết nhạc, nhạc sĩ Du Ca Nguyễn Đức Quang nói đùa, coi chừng cậu
đi lộn giầy đó nhé. Nhiên sững cồ với anh Quang. Nhiên nói, size giầy của anh
Quang nhỏ lắm, không đủ cho Nhiên xỏ chân vào.
***
Thơ Nhiên lúc nào cũng
lấp ló đâu đó nỗi đau dai dẳng về một hình bóng, một cuộc tình tan vỡ.
Thân nhau, nhưng Nhiên
ít cho biết đã thương bao nhiêu người con gái và có bao nhiêu bóng hình đã làm
khổ đời Nhiên. Chỉ thấy trong thơ Nhiên tràn ngập những nhớ thương dai dẳng:
“…Em hết thương ta rồi
phải không?
Thôi thế cho ta bớt não nùng
Thôi thế cho đời ta ngậm đắng
Còn nghe vị ngọt của tình nhân!...
Thôi thế cho ta bớt não nùng
Thôi thế cho đời ta ngậm đắng
Còn nghe vị ngọt của tình nhân!...
….Giữ cho nhau một
chút tình
Giữ cho nhau một ánh nhìn thiên thu
Giữ long lanh, giữ sa mù
Giữ phai nhạt, giữ đền bù nhạt phai…”
Giữ cho nhau một ánh nhìn thiên thu
Giữ long lanh, giữ sa mù
Giữ phai nhạt, giữ đền bù nhạt phai…”
Phải chăng, buồn, cô
quạnh, là định mệnh của người làm thơ như Nguyễn Tất Nhiên?
Còn nhớ, những năm
Nhiên sống ở Quận Cam, một số bạn thân của Nhiên đêm đêm vẫn thường nghe tiếng
gọi cửa xin ngủ nhờ. Và bạn bè hẳn vẫn còn nhớ hai câu Nhiên viết thời điểm đó:
“Buồn ơi hãy để ta
buồn nữa
Trong tiếng làm thinh
của ghế bàn”
Có lần Nhiên đến nửa
đêm, phòng tôi trọ chỉ có tấm nệm trải dưới đất, Nhiên nhất định nằm trên miếng
khăn trải giường. Tôi đọc Nhiên nghe hai câu thơ tương truyền của Phó Đức
Chính:
“Cửu tuyền vô khách
điếm
Kim dạ đáo thùy gia”
(Suối vàng không lữ
quán
Đêm nay trọ nhà ai)
Nhiên cười, bảo không
biết dưới đó có … “Motel 6” không?
***
Một chiều chớm Thu năm
1992, hai đứa ngồi bên lề đường trước trụ sở báo Người Việt trên đường Moran.
Tôi rủ Nhiên vào tòa soạn kiếm chút gì ăn, Nhiên bảo “thằng sắp chết không ăn.”
Biết Nhiên hay nói như thế từ thủa còn ở quê nhà, tôi không ngạc nhiên, chỉ
bảo, “ừ, không ăn thì hút điếu thuốc.” Nhiên bảo, “thằng sắp chết không hút
thuốc.”
Một tuần sau, Nhiên tự
chọn cho mình cái chết. Năm ấy, Nhiên tròn 40 tuổi.
Anh Mai Văn Hiền báo
cho tôi biết tin. Lúc đó, tôi đang chạy chiếc máy in Imperial của nhà in ABC
vừa mua chưa được một tuần với giá hơn 20 ngàn. Nghe anh Hiền nói Nhiên chết
trong một chiếc xe cũ, đậu ở sân một ngôi chùa. “Để không làm phiền đến ai.”
Tôi lên cơn điên bất ngờ, cầm cây búa đập thủng một lỗ lớn ngay trục quay chiếc
máy. Chắc lúc đó tôi khóc!
***
Hôm đi bên quan tài
Nhiên ra huyệt mộ, nghe tiếng kèn trumpet của một người bạn chung thổi bài “Thà
Như Giọt Mưa”, tôi ý thức rõ rằng, Nhiên “BIẾN” rồi. Biến như trong một bài thơ
Nhiên đọc cho tôi nghe vào một lúc tôi đoán Nhiên sầu hận nhất (tôi đã cố tìm
mà không còn ai nhớ nguyên văn cả bài):
“Tôi hô BIẾN cái tôi
buồn,
Tôi hô BIẾN nỗi thuồng
luồng đời tôi
Tôi hô BIẾN VỢ
Tôi hô BIẾN CON
Tôi HÔ BIẾN CÁI NÀO NÓ
HIỆN RA CÁI NẤY”./. Có ai còn nhớ NGUYỄN TẤT NHIÊN?
Trân trọng giới thiệu
một bài viết tự tâm của ĐINH QUANG ANH THÁI...
(Cuối tháng 12, 2017)
No comments:
Post a Comment